2012-11-02

Um livro em português na Galiza

Abro uma vez mais a excepção e dou esta extraordinária notícia - que me comoveu profundamente - de que acabo de ter uma crítica ao livro "A manhã do mundo" na Galiza. Não, o livro não foi traduzido. Pilar Cheda, jornalista no periódico de Lugo "El Progreso", leu o livro em português e escreveu as linhas que se seguem, e se lêem em galego. O que me fez ter a certeza de que não há razão para que um escritor português não vá falar dos seus livros à Galiza - se esquecermos os preciosismos e nos ativermos ao sentimento dos falantes, a língua é a mesma. Não quero ser injusto para nenhum crítico - e foram alguns, felizmente, até aqui -, mas há uma razão para estar comovido, além daquela de ser lido fora de fronteiras (será mesmo "fora"?:): a de que Pilar Cheda captou, ponto por ponto, a intenção do autor no seu estado puro. Quando eu tiver de explicar porque é que escrevi o livro e que intenções tinha quando o "compus", remeto para Pilar Cheda. Aqui vai:

"E se...?
Pilar Cheda

A manhã do mundo chegou a min por acaso e tiña todas as posibilidades de non me agradar. Non me resultou atractivo o tema, non teño simpatía algunha polos norteamericanos e penso que a traxedia do 11-S se utilizou sen pudor. Aínda así, tiven curiosidade por ser o punto de vista dun portugués e lin. De non ter feito iso, tería perdido algunhas das sensacións máis incribles que me ten dado a literatura.
"Sofre porque o tronco do irmão já não aguenta mais abraços". O estremecemento chega xa nas primeiras liñas. Pel de galiña, certeza de que estou ante unha obra diferente e cambio total de actitude de cara ao libro. Boto a andar da man de alguén que mira dentro das persoas e que sabe mostrar a súa esencia. Véxolles a alma e os personaxes deixan de ser estraños. Está o meu veciño, o meu primo, a camareira do bar da miña rúa, mesmo eu.
A manhã do mundo ten apariencia de libro, mais non é iso. O lector non debe deixarse enganar pola presentación física, polo conxunto de follas encadernado ao estilo tradicional. Iso só é apariencia. O autor debeu pensar que era preciso un vehículo para facer tanxible a súa obra e decidiu escribila, mais en lugar de folios en branco ben podería ter usado papel pautado porque o que esas páxinas esconden non é unha novela, é música, concretamente, unha sinfonía.
Pedro Guilherme-Moreira válese de seis cordas perfectamente afinadas para compor unha obra cun tema central claro, tempos ben diferenciados, voces entrelazadas que completan unha única historia e envolven ao lector nunha espiral harmónica da que provablemente non queira saír. As pasaxes presentan ás veces un ritmo frenético que fai xemer, outras teñen a calma da lembranza serena, hai cordas rasgadas pola dor, acordes tenros que acarician e, só unha vez, o máis expresivo dos silencios.
A música de A manhã do mundo (narración para quen prefira seguir co engano de que ten un libro entre as mans) penetra ata o máis fondo do receptor, ata ese lugar onde ninguén precisa entender, chega con sentir. É unha sucesión de sentimentos que se agolpan, aínda non remata un e xa arremete o seguinte con tanta intensidade que obriga a avanzar na obra para recuperar a respiración. A tensión nunca baixa, sempre queda unha corda soando, un harmónico no ar.
Esta obra podería ser a banda sonora dun filme. A música óese dende a primeira páxina. Evoca secuencias con tanta perfección que quen se achega non só é testemuña do que acontece, senón que penetra na acción e pasea polos escenarios onde se desenvolve, mira arredor, participa e, aínda sen poder cambiar os feitos, alonga a man para apertar a dalgún personaxe que pide coa ollada, sen palabras, só ese contacto.
Advirto a quen teña coraxe para abrir o libro que é inútil intentar pechar. Non se preocupen se no medio da noite despertan intranquilos, coa sensación de ter deixado alguén en perigo e senten a necesidade de pasar follas para pór fin ao sofrimento desa persoa. A min aconteceume non unha vez, senón varias. Non é grave e ten cura. O único efecto adverso pode ser erguerse ao día seguinte cheo de sono, mais coa satisfacción de quen salta as barreiras para escoitar, coñecer e comprender a alguén que nunca antes tivo voz e ten moito que contar.
A manhã do mundo é unha inmersión no ser humano tan veraz que arrepía. Contrapón os instintos de supervivencia máis primarios do home á cualidade que o fai evolucionar, a capacidade de decidir. Nesa elección, non sempre entendida ou aceptada, está a dignidade de cada persoa.
O autor derrocha empatía coas voces que presenta. Non hai vitimismo, non hai lástima, só historias comúns, persoas cunha vida real, nunha circunstancia extrema, conscientes dos seus actos e con capacidade de decisión.
A medida que avanza a obra, a pasividade incómoda, a tormenta de sentimentos remexe as entrañas, o pensamento sae do rumbo marcado e o ouvinte/lector perde o control das sensacións. A pregunta é inevitable: E que faría eu? Obxectivo cumprido.

Lugo, 30 Outubro 2012"

Sem comentários: